درباره‌ی وبگاه عروض

نسخه‌ی ۲

وزن، نظم و تناسب خاصی است در اصوات شعر (= هجاها). این نظم و تناسب اصوات به انحای گوناگون نزد ملل مختلف مبین نوعی آهنگ و موسیقی است. وزن شعر فارسی مبتنی بر توالی‌های خاصی از هجاهای کوتاه و بلند در یک مصراع و تکرار عین آن در مصراع‌های دیگر است؛ هر نظم خاص، وزن خاصی را به ذهن متبادر می‌کند. پس شعر فارسی به‌طور کلی مبتنی بر کمیت (کوتاه‌ و بلندی) هجاهاست. (شمیسا، سیروس، آشنایی با عروض و قافیه)

این وبگاه با وارد کردن یک بیت (یا چند بیت) شعر سنتی فارسی، وزن عروضی را پیدا می‌کند، شعر را به هجاهای کوتاه و بلند «تقطیع» می‌کند و نشان می‌دهد شاعر از کدام اختیارات شاعری استفاده کرده است. استفاده از آن رایگان است.

سامانه بیت را بدون نیاز به اعراب‌گذاری می‌گیرد، هر کلمه را با لغت‌نامه‌ی تلفظ (حدود ۶۳ هزار کلمه) به الگوی هجایی تبدیل می‌کند و آن را با ۳۱ وزن پرکاربرد شعر فارسی می‌سنجد. اختیارات شاعری (تسکین، قلب، آغاز آزاد و ...) در این سنجش در نظر گرفته می‌شود، گونه‌های تلفظی کلمه‌ها (کسره‌ی اضافه، کوتاه‌خوانی مصوت پایانی و ...) آزموده می‌شود و هر دو مصراع بیت با هم تصمیم می‌گیرند.

روش انتخاب وزن (نسخه‌ی جدید): برای هر وزن، چند نشانه‌ی عددی حساب می‌شود: فاصله‌ی هر مصراع تا آن وزن (با اختیارات شاعری و هجای کشیده)، بهترین فاصله با گونه‌های تلفظ کلمه‌ها، اختلاف طول و رایج‌بودن وزن در شعر فارسی. یک مدل امتیازدهی آموخته‌شده (رگرسیون لجستیک شرطی) این نشانه‌ها را ترکیب می‌کند و وزنی را که بیشترین امتیاز را دارد برمی‌گزیند. این مدل با پیکره‌ی P3R (بیش از یک میلیون بیت از گنجور با وزن مشخص؛ شهرستانی و حقیر چهره‌گانی، ۲۰۲۵؛ مجوز CC BY 4.0) آموزش دیده و روی بیت‌های دیده‌نشده سنجیده شده است. واژه‌های شعری ناموجود از دیکشنری Kaamel-Dict به لغت‌نامه افزوده شده است.

در سنجش روی ۶٬۱۸۲ بیت نمونه از P3R که در آموزش مدل نبودند، سامانه وزن ۳۱ وزن را در ۷۹٫۷ درصد بیت‌ها درست تشخیص داد؛ با در نظر گرفتن فراوانی واقعی وزن‌ها در شعر فارسی این عدد حدود ۸۵٪ است. وزن‌های رایج (مثل مضارع، هزج و مجتث) به‌مراتب دقیق‌ترند و برخی وزن‌های کم‌کاربرد (مثل رمل مثمن مخبون یا رجز مثمن سالم) هنوز ضعیف‌اند. عدد «احتمال صحت» که کنار هر نتیجه می‌بینید میزان انطباق آن بیت با وزن است، نه یک وعده‌ی قطعی.

سامانه گاهی اشتباه می‌کند؛ اگر نتیجه درست نبود، دکمه‌ی «نادرست است» را بزنید و در صورت امکان وزن درست را انتخاب کنید. این بازخوردها به بهبود لغت‌نامه و موتور کمک می‌کند.

بیت‌هایی که وارد می‌کنید برای آمار و پژوهش در عروض و قافیه ذخیره می‌شود (بدون نام و مشخصات شخصی). قافیه‌یاب بر پایه‌ی داده‌های باز گنجور ساخته شده است. پیکره‌ی P3R (مجوز CC BY 4.0) و Kaamel-Dict (مجوز GPL) هم در آموزش و تکمیل لغت‌نامه به‌کار رفته‌اند؛ از سازندگان آن‌ها سپاسگزاریم. نظر یا پیشنهادی دارید؟ از صفحه‌ی ارتباط با ما بنویسید.